Khởi dựng từ năm 1636, đình Lương Xá trải qua gần 4 thế kỷ với nhiều thăng trầm lịch sử và các đợt trùng tu, nhưng vẫn giữ được vẻ uy nghiêm, cổ kính. Điểm độc đáo hiếm có của ngôi đình này chính là hệ thống 83 đạo sắc phong được gìn giữ vẹn nguyên qua nhiều đời.
Tương truyền, Lương Xá xưa là vùng đất học rực rỡ với 18 Quận công và 12 Tiến sĩ. Nhờ công lao và sự hiếu học đó, triều đình đã ban đặc ân cho làng được rước sắc phong, phụng thờ Lý Bát Đế (8 vị vua thời Lý) và miễn thuế lương thực cho nhân dân. Cái tên "Lương Xá" (ngôi làng của lương thực/đặc ân) cũng từ đó mà hình thành, trở thành niềm tự hào xuyên suốt nhiều thế kỷ.
Sau những giai đoạn bị gián đoạn bởi chiến tranh và cải cách, từ năm 1962, lễ hội đình làng Lương Xá đã được khôi phục và duy trì bền bỉ. Điểm đặc biệt trong công tác tổ chức tại đây là sự bài bản: mọi hoạt động đều được cụ thể hóa trong "Quy ước làng văn hóa" từ năm 1995.
Một số hình ảnh Lễ hội làng Lương Xá.
Lễ hội không diễn ra hàng năm mà được tổ chức định kỳ 03 đến 05 năm một lần, tùy vào điều kiện kinh tế và nhân lực của địa phương. Trong suốt 03 ngày (từ 11 đến 13/02 Âm lịch), cả làng Lương Xá như sống lại không khí của vương triều xưa. Ban lãnh đạo thôn, các cụ cao niên cùng nhân dân đồng lòng thực hiện các nghi thức tế lễ, rước xách trang nghiêm, tái hiện lại sự huy hoàng của một vùng đất được nhà vua tin cẩn.
Sức sống của lễ hội Lương Xá còn nằm ở những phong tục, kiêng kỵ được người dân tự giác tuân thủ để giữ gìn sự tôn nghiêm. Trong 3 ngày hội, làng không tổ chức tang lễ. Gia đình có tang không được vào đình; ngay cả khi đám tang đi qua cổng đình cũng phải giữ tĩnh lặng, không đánh trống kèn. Người dân Lương Xá từ xưa đến nay vẫn giữ tục kiêng đặt tên con trùng với tên húy của 8 vị vua thời Lý. Khu vực Hậu cung – nơi thâm nghiêm nhất – tuyệt đối không cho phép phụ nữ bước vào, nhằm duy trì sự tôn nghiêm theo lề lối cũ.
Giữa nhịp sống hối hả, di sản văn hóa phi vật thể tại Lương Xá vẫn đang được bảo tồn bằng một nội lực mạnh mẽ từ chính cộng đồng. Những con số thống kê hiện tại cho thấy một sự tiếp nối đầy triển vọng: Làng hiện có 48 nghệ nhân am tường sâu sắc về các nghi thức tế lễ và phong tục cổ truyền. Đây là những "pho từ điển sống" giữ vai trò dẫn dắt trong mọi kỳ lễ hội. Có tới 230 người thực hành thường xuyên, bao gồm đại diện chính quyền thôn, các chi hội đoàn thể và nhân dân. Điều này minh chứng cho sự gắn kết cộng đồng bền chặt xung quanh giá trị di sản. Trong số các nghệ nhân, có 15 người vẫn đang miệt mài với công tác truyền dạy. Phương thức "truyền miệng và hướng dẫn thực hành trực tiếp" vẫn là cách thức hiệu quả nhất để những bài tế văn, cách sắp lễ hay những quy định kiêng kỵ được thấm sâu vào thế hệ kế cận một cách tự nhiên nhất.
Chính nhờ sự chủ động trong việc tự bảo tồn, lễ hội đình làng Lương Xá không chỉ là một sự kiện tín ngưỡng, mà còn là sợi dây gắn kết các dòng họ, khơi dậy lòng tự hào về một làng quê văn hiến. Việc lưu giữ di sản không chỉ nằm trên những đạo sắc phong bằng giấy bản, mà còn nằm trong hơi thở và hành động của mỗi người dân Lương Xá hôm nay.