Gỡ “điểm nghẽn” hạ tầng để giảm nỗi lo mùa lũ

Khó khăn bủa vây trong nước lũ

Đến thôn Đồng Dâu, xã Quảng Bị vào những ngày tháng 4, trời nắng hanh, con đường bê tông dẫn vào thôn khô ráo, người dân đi lại bình thường. Nhưng chỉ cần dừng chân tại nhà văn hóa thôn, những dấu tích còn in trên tường lại kể một câu chuyện khác.

Trên nền tường trắng đã ngả màu, một vệt nước vàng sậm vẫn hiện rõ. Ông Lê Viết Minh, Bí thư chi bộ thôn Đồng Dâu cho biết, đó là dấu tích của đợt lũ năm 2025, khi mực nước dâng lên khoảng 1,2m. “Có năm nước lên cao, những con đường nội thôn gần như biến mất, chỉ còn mái nhà nhô lên giữa dòng nước. Người dân chèo thuyền để đi lại, sinh hoạt trong cảnh nước bao quanh”, ông Minh chia sẻ.

Là thôn nằm ven sông Bùi, trong vùng trọng yếu, Đồng Dâu thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa bão và lũ lụt. Theo người dân, có năm nước chỉ ngập khoảng một tuần, 10 ngày là rút; nhưng phổ biến hơn là phải 15 - 20 ngày nước mới rút cạn. Tuy nhiên, khi diễn biến thời tiết cực đoan, thời gian ngập kéo dài, đời sống nhân dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Theo bà Nguyễn Thị Thủy, Trưởng thôn Đồng Dâu, thôn hiện có hơn 100 hộ với gần 700 nhân khẩu phân bố rải rác, nhiều hộ nằm dọc trục đường chính, một số ở khu vực trũng sâu. “Hầu như năm nào mưa đến là ngập lụt. Ảnh hưởng lớn nhất là đi lại, rồi đến việc di dời, kê kích tài sản, công việc và sinh hoạt hàng ngày bị gián đoạn. Dù đã cố gắng khắc phục nhưng điện mất, nước sinh hoạt cũng gặp khó khăn dẫn đến đời sống rất vất vả”, bà Thủy cho biết.

Trưởng thôn Đồng Dâu cho hay, việc “sống chung với lũ” đã trở thành một phần quen thuộc, đến mức hầu như 100% hộ dân đều chủ động chuẩn bị thuyền, thúng để sẵn sàng ứng phó khi nước dâng.

Những năm gần đây, dấu ấn của thiên tai ngày càng in đậm trong đời sống người dân Đồng Dâu. Ký ức về cơn bão Yagi vẫn còn in sâu như một dấu mốc khó quên. Ông Lê Viết Lợi (người dân thôn Đồng Dâu) nhớ lại, năm 2024, nước từ sông Bùi dâng cao, tràn qua cổng làng, khiến cả xóm chìm trong màn nước suốt gần 2 tháng. Sang năm 2025, dù mực nước không đạt đỉnh như năm trước, nhưng vẫn kéo dài gần 1 tháng, đủ để đảo lộn nhịp sống của người dân, công việc phải tạm gác để dồn sức chống chọi với nước lũ.

Trong câu chuyện của ông Lợi, những khó khăn hiện lên rõ nét và kéo dài. “Ngập lụt thì người dân chúng tôi rất vất vả. Thứ nhất là đi lại, thứ hai là sinh hoạt, thứ ba là điện nước mất. Hằng ngày phải đi bằng thuyền, thúng nên gián đoạn sản xuất”, ông Lợi nói.

Theo ông, mỗi khi lũ lên, phần lớn hộ dân trong thôn phải di dời, mỗi gia đình chỉ còn một người ở lại trông coi tài sản. Những lao động tự do như phụ hồ, xây dựng gần như mất việc trong suốt thời gian đó. “Có những đợt kéo dài cả tháng, thậm chí lâu hơn. Không làm được gì thì kinh tế không thể đi lên, cứ bị chậm lại so với nơi khác”, ông Lợi bùi ngùi nói.

Không chỉ dừng lại ở khó khăn sinh hoạt, thiệt hại về tài sản cũng diễn ra thường xuyên. Bà Đỗ Thị Miện (người dân thôn Đồng Dâu) cho biết, có thời điểm nước dâng lên tới khoảng 1,5m so với nền nhà, còn những nhà thấp hơn có thể ngập gần 2m. “Nhà nào cũng bị ảnh hưởng, ít hay nhiều. Lũ lớn làm tường bao đổ, cây cối gãy, hoa màu, trồng trọt đều bị thiệt hại. Nhà tôi có 6 nhân khẩu, khi nước lên thì mỗi người phải đi một nơi, người lên xóm Mát, người ra tận Kiến Hưng”, bà Miện chia sẻ.

Không chỉ người lớn, trẻ nhỏ trong thôn cũng chịu nhiều thiệt thòi. Theo người dân, đã 3 năm nay, trẻ em Đồng Dâu không có một mùa Trung thu trọn vẹn. Đúng vào thời điểm rằm tháng Tám nước lũ thường lên cao, các hoạt động vui chơi đều phải tạm dừng, không khí lễ hội cũng không thể tổ chức như ở những nơi khác.

Nỗ lực phòng ngừa, giảm thiểu tối đa thiệt hại

Trong năm 2025 trên địa bàn xã Quảng Bị chịu ảnh hưởng của các trận giông lốc, sấm sét, cơn bão số 3 (Wipha), bão số 5 (Kajiki), bão số 9, bão số 10 (Bualoi). Mưa bão đã làm ảnh hưởng 252 hộ với 1192 nhân khẩu tập trung tại thôn 5 và thôn Đồng Dâu; một số công trình bị tốc mái, ngập úng; hệ thống giao thông, điện và kênh mương xuất hiện tình trạng sạt lở, hư hỏng. Trong sản xuất nông nghiệp, hàng trăm hecta lúa và hoa màu bị ảnh hưởng do mưa lớn, ngập úng.

Trước thực tế khó khăn nhiều năm, người dân Đồng Dâu đã chủ động thích ứng bằng nhiều cách, phối hợp với chính quyền địa phương kê cao tài sản, hộ đê, thực hiện “4 tại chỗ", nhiều nhà chủ động tôn cao nền nhà so với đường. Tuy nhiên, theo ông Lê Viết Minh, Bí thư chi bộ thôn Đồng Dâu, những giải pháp đó chưa thể khiến người dân yên tâm hoàn toàn.

“Nguyện vọng lớn nhất của người dân và ban lãnh đạo thôn là được các cấp quan tâm nâng cấp, tôn cao tuyến đường của thôn. Chỉ cần đường cao hơn, khi có lũ, người dân vẫn có thể đi lại thuận tiện hơn, không phải phụ thuộc vào thuyền, thúng”, ông Minh cho biết.

Theo ông Minh, kiến nghị này đã được đưa ra sau nhiều cuộc họp dân, nhận được sự đồng thuận cao. Người dân đều mong sớm có giải pháp để ổn định cuộc sống, nhất là khi mùa mưa bão đang đến gần.

Trước thực trạng đó, UBND xã Quảng Bị đã có công văn tới Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội xin ý kiến đầu tư xây dựng tuyến đường giao thông thôn Đồng Dâu nằm trong phạm vi bãi sông (trong đê hữu Bùi đoạn qua địa bàn xã Quảng Bị).

“Xã tiếp nhận thông tin, kiến nghị của nhân dân về mong muốn được đầu tư cải tạo, sửa chữa và tôn cao đường giao thông. UBND xã cũng đề nghị các cấp có thẩm quyền xem xét đầu tư nâng cấp các tuyến đường giao thông trong thôn với tổng chiều dài khoảng 2,5 km, với chiều rộng mặt đường theo hiện trạng, nâng cao so với hiện trạng khoảng 0,6m-1,1m.

Do đây là công trình gần đê, cũng đề nghị các cấp cho ý kiến về các yêu cầu kỹ thuật, giải pháp thiết kế đảm bảo an toàn đê điều, thoát lũ và phòng chống thiên tai trong quá trình đầu tư xây dựng”, công văn của UBND xã nêu rõ.

Là địa phương chịu ảnh hưởng của thiên tai, Chủ tịch UBND xã Quảng Bị Bùi Mạnh Thắng nhấn mạnh, công tác phòng, chống được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên. Trước diễn biến ngày càng cực đoan, khó lường của thời tiết, địa phương chuyển mạnh từ tư duy bị động sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát và giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Thời gian qua xã tập trung xử lý các “điểm nghẽn” về hạ tầng, ưu tiên khơi thông dòng chảy, nạo vét kênh mương, xử lý điểm ngập kéo dài, kiên quyết xử lý vi phạm hành lang thoát lũ. UBND xã Quảng Bị đang thực hiện Dự án Cải tạo, nâng cấp đê Tả Bùi, đây là dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm tăng cường năng lực bảo đảm an toàn đê điều, góp phần ngăn lũ rừng ngang…

“Mới đây xã đã đi kiểm tra, đôn đốc nhà thầu để triển khai Dự án ở các điểm xung yếu trước, có những giải pháp cụ thể ứng phó trước mắt”, Chủ tịch UBND xã Quảng Bị Bùi Mạnh Thắng cho biết.

Về phương hướng, nhiệm vụ phòng, chống thiên tai năm 2026 , Chủ tịch UBND xã Quảng Bị Bùi Mạnh Thắng cho biết trọng tâm là thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, bảo đảm đầy đủ vật tư, phương tiện, sẵn sàng ứng phó trong mọi tình huống. Đồng thời rà soát, hoàn thiện các phương án ứng phó theo từng cấp độ rủi ro, xác định rõ các khu vực trọng điểm, xây dựng kịch bản cụ thể gắn với diễn biến thực tế để kịp thời kích hoạt khi có tình huống xảy ra.

Trong mùa mưa bão xã tổ chức lực lượng ứng trực, chốt chặn từ sớm, từ xa tại các điểm xung yếu; theo dõi chặt chẽ diễn biến mực nước, xử lý ngay từ giờ đầu, không để phát sinh tình huống phức tạp.