Ngọc Hồi, Đống Đa là hai chiến thắng oanh liệt nhất giữ vai trò quyết định thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Thanh năm 1788 - 1789. Quang Trung Nguyễn Huệ trực tiếp chỉ huy trận Ngọc Hồi. Nhưng dưới sự lãnh đạo chung của Quang Trung, ai là người đã chỉ huy quân đội Tây Sơn lập nên chiến công Đống Đa lịch sử.
Theo gia phả và bài tựa của Ngô Thì Nhậm thì họ Đặng xưa vốn họ Trần, tương truyền thuộc dòng dõi Trần Hưng Đạo. Đến đầu đời Lê, Trần Văn Huy đỗ tiến sĩ, lấy tự là Đặng Hiên nên từ đó, con cháu lấy tự của cha làm họ rồi chuyển từ họ Trần sang họ Đặng. Ngoài cách giải thích đó, một số con cháu họ Đặng còn lưu truyền thuyết cho rằng, vào đời Mạc họ này có nhiều người "phù Lê diệt Mạc" nên bị nhà Mạc truy lùng và từ đấy, đổi ra họ Đặng. Điều chắc chắn là từ đời Đặng Huấn có công phù Lê, dòng họ Đặng trở thành một dòng họ lớn có nhiều người đỗ đạt và làm quan to trong suốt thời Lê - Trịnh.
Bao giờ chợ Chúc hết người,
Sông Ninh hết nước, Đặng này hết quan
Danh tướng Đặng Tiến Đông là con của ông Đặng Đình Miên và bà Phạm Thị Yến. Đặng Tiến Đông xuất thân trong một gia đình quý tộc. Ông cha, chú bác đều là đại thần của chính quyền Lê - Trịnh. Bản thân ông cũng là võ quan, giữ chức Đại đô đốc, được phong tước Đông Lĩnh Hầu. Ông từng lập nhiều chiến công dưới thời các chúa Trịnh.
Gia đình Đặng Tiến Đông đã mấy đời ăn lộc vua, bổng chúa, làm quan trong triều đình và các trấn. Đặng Tiến Đông bắt đầu theo học thầy giáo Doãn Xá tại chùa Thuỷ Lâm từ năm 9 tuổi (còn gọi là chùa Lương Xá ở xã Lam Điền, huyện Chương Mỹ) nay là xã Quảng Bị, thành phố Hà Nội. Cậu bé Đông cắp sách đến trường đúng vào lúc phong trào nông dân khởi nghĩa ở Đàng Ngoài đang phát triển rầm rộ. Đặng Tiến Miên là cha và Đặng Đình Trí là anh của Đặng Tiến Đông đã từng cầm quân đàn áp các cuộc khởi nghĩa đó và nhiều phen bị thất bại thảm hại. Đến năm 1749, Đặng Tiến Đông 12 tuổi thì mồ côi cha. Mười năm sau, mẹ Đông cũng qua đời. Năm 1786, quân Tây Sơn dưới quyền chỉ huy của Nguyễn Huệ sau khi chiếm lại Thuận Hoá đã vượt sông Gianh ra Bắc Hà. Chưa đầy một tháng, nghĩa quân đã đánh tan lực lượng của chúa Trịnh, lật đổ nền thống trị của tập đoàn phong kiến suy thoái này. Sau đó, quân Tây Sơn lại rút về Nam, trao lại quyền hành ở Bắc Hà cho vua Lê.
Nhưng sau khi Lê Hiển Tông băng hà, vua Lê Chiêu Thống tỏ ra nhu nhược, bất lực! Bắc Hà lâm vào cảnh cực kì hỗn loạn. Những biến động chính trị trong năm 1786 đã có ảnh hưởng quyết định đến chí hướng và hành động của Đặng Tiến Đông, lúc này ở tuổi 48. Ông sớm tìm thấy ở Nguyễn Huệ và sự nghiệp của người anh hùng "áo vải cờ đào" này một hướng đi mới. Năm 1787, khi Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc lần thứ hai, Đặng Tiến Đông tình nguyện đem đội quân dưới quyền ra giúp Tây Sơn, sau đó theo Nguyễn Huệ vào Phú Xuân (Huế). Đến năm 1789, khi Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc đánh quân Thanh, ông có mặt trong đội quân Tây Sơn, sau đó theo Nguyễn Huệ vào Phú Xuân (Huế).
Sau khi đánh bại quân Thanh, giải phóng Thăng Long bảo toàn đất nước – Nguyễn Huệ lên ngôi vua trị nước. Chiến công vang dội do Đặng Tiến Đông lập nên phía Tây Nam kinh thành đã trở thành biểu tượng cho tinh thần yêu nước và truyền thống thượng võ trong văn hóa Việt Nam.
Cuối thời Quang trung, đầu Cảnh Thịnh 1792-1793 khi đã vào tuổi 55, ông cáo quan về nghỉ tại vùng Lương Xá, nơi quê hương đất tổ. Ông tiếp tục tham gia xây dựng dòng họ. Trải qua nhiều năm biến loạn, dân nơi đây đã di tản đi các nơi gần hết. Ông phải tốn bao công sức củng cố quê hương, chiêu dân lập ấp, tự bỏ ra 600 quan tiền và tậu 17 mẫu ruộng cho dân làng cày cấy, sinh cơ lập nghiệp, góp phần cúng tế tổ tiên và đặc biệt là dựng văn bia tặng chùa Trăm Gian.
Tên tuổi của ông đời đời được ca tụng và ông được xếp vào những danh nhân của đất Hà Tây cũ. Ông tạ thế ngày 15/4/1801. Mộ ông theo các cụ trong họ Đặng xưa truyền lại là ở làng đồi chè thuộc xã Tốt Động – Chương Mỹ - Hà Tây cũ, nay là xã Quảng Bị thành phố Hà nội. Ông được phong tặng Đô đốc Đông Lĩnh Hầy Đặng Tướng Công húy Đông Thụy Từ Thuận, hiệu Cư sĩ đại phu.
Tuy tiểu sử cuối đời của Đô đốc Đặng Tiến Đông vẫn còn nhiều điều chưa rõ, nhưng di sản tinh thần mà ông để lại là vô cùng rõ nét. Tinh thần yêu nước, lựa chọn đúng thời thế, tận trung với minh chủ, tận hiếu với dân làng, tất cả đã tạo nên hình tượng một vị danh tướng, một người con ưu tú của đất Bắc Hà.
Căn cứ vào cuốn Lý lịch di tích do Bảo tàng tổng hợp, Sở Văn hóa Thông tin Hà Tây ghi lại, vào năm 1623 nhà thờ bắt đầu được khởi dựng, làm bằng chất liệu không bền lâu như tranh tre, nứa lá. Năm 1685 nhà thờ được làm với chất liệu bền chắc tồn tại cho đến ngày nay và còn có tên "Hữu Phủ từ" hay còn gọi là Phủ thờ họ Đặng. Nhà thờ vẫn giữ nguyên hai dãy nhà theo kiểu chữ "nhị" từ thời cụ tổ xay dựng, bao gồm tòa Tiền đường và Hậu cung với dáng dấp lùn, mái ngói cổ kính còn lưu giữ những viên ngói mũi hài và những đường nét đao cong có trang trí hoa văn nền nã và sinh động.
Một số hình ảnh nhà thờ họ Đặng, thôn Lương Xá, xã Quảng Bị, thành phố Hà Nội.
Di tích nhà thờ Đặng Tiến Đông đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia năm 1999. Nhà thờ danh nhân Đặng Tiến Đông là nơi thờ các vị họ Đặng ở Lương Xá có công với dân với nước qua các thời kỳ lịch sử, trong đó có danh nhân Đặng Tiến Đông.