Huyền thoại về vị Tướng quân "Đi như gió, nói như sấm"
Theo cuốn thần phả do Hàn Lâm Đông Các Đại Học Sĩ Nguyễn Bính soạn năm 1572, Đình và Đền Bài Trượng là nơi thờ tự Thành hoàng làng - Duệ Công và chính thất phu nhân Trần Thị Đoan Trang.
Duệ Công vốn là dòng dõi nhà Hùng, giữ chức Chúa trưởng Trấn Sơn Nam. Sinh thời, ông nổi tiếng là bậc chính trực, thông minh và có sức khỏe phi thường, được dân gian ca tụng là người có tướng mạo "đi như gió, nói như sấm". Khi giặc Thục đem 13 vạn quân xâm lược bờ cõi, Duệ Công đã cấp tốc tuyển mộ gia thần, sát cánh cùng Đức thánh Tản Viên cầm quân đánh giặc.
Với tài thao lược xuất chúng, ông đã chỉ huy thủy quân đánh tan quân thù tại cửa sông Hát Giang, góp công lớn giữ vững cơ nghiệp họ Hùng. Cảm kích trước lòng trung quân ái quốc, vua Hùng đã phong cho ông chức "Đốc Linh Thủy tướng quân" và ban đất Bài Trượng làm nơi thang mộc.
Cuộc đời của Duệ Công và Phu nhân Trần Thị Đoan Trang gắn liền với những huyền tích linh thiêng. Phu nhân từ trần vào ngày 6/6 năm Bính Ngọ trong một trận dông lớn khi đang tắm trên bến sông quê. Một năm sau, sau khi đại thắng quân Thục trở về, thuyền của Duệ Công cũng gặp sóng to gió lớn và ông đã hóa thân vào lòng đất mẹ vào ngày 6/12 tại đúng nơi phu nhân qua đời. Tương truyền, thi hài ông được mối đùn thành nấm mộ ngay cạnh dòng sông, thể hiện sự hiển linh, trường tồn cùng đất nước.
Một số hình ảnh Đình – Đền Bài Trượng.
"Kho tàng" sắc phong quý hiếm
Một trong những giá trị độc đáo khiến Đình Bài Trượng trở thành "viên ngọc quý" trong hệ thống di tích quốc gia chính là việc lưu giữ được 72 đạo sắc phong từ các triều đại phong kiến (trong đó có 48 đạo dành cho Duệ Công và 24 đạo dành cho Phu nhân). Đây là một con số kỷ lục, minh chứng cho sự ghi nhận của các đời vua chúa đối với công đức của hai vị thần, cũng như sự gìn giữ cẩn trọng của nhân dân địa phương qua hàng thế kỷ.
Với những giá trị lịch sử và văn hóa to lớn, năm 2001, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã chính thức xếp hạng Đình - Đền Bài Trượng là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.
Lễ hội truyền thống: Nét đẹp văn hóa tâm linh
Hàng năm, cứ vào ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch (ngày phong sắc), nhân dân thôn Bài Trượng lại trang trọng tổ chức lễ hội để tưởng nhớ công ơn của Thành hoàng làng. Theo phong tục, cứ 3 năm một lần, làng lại mở hội lớn trong suốt 3 ngày (từ mùng 9 đến hết ngày 11 tháng 3 âm lịch).
Lễ hội không chỉ có các nghi thức tế lễ trang nghiêm, rước kiệu hoành tráng mà còn là không gian văn hóa sôi động với những làn điệu hát chèo truyền thống – nét nghệ thuật mà tương truyền đã được tổ chức ăn mừng suốt một tháng ròng từ thời Hùng Vương khi Duệ Công thắng trận trở về.
Đến với lễ hội Đình Bài Trượng, khách thập phương không chỉ được đắm mình trong không gian tín ngưỡng linh thiêng mà còn là dịp để tìm về cội nguồn, chiêm ngưỡng những di sản độc đáo của cha ông và cảm nhận hơi thở của nền văn hóa dân tộc đậm đà bản sắc.
Hy vọng với việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích, Đình - Đền Bài Trượng sẽ mãi là điểm tựa tâm linh, là niềm tự hào của người dân Chương Mỹ nói riêng và Thủ đô Hà Nội nói chung.